Vinger aan de pols: over het monitoren van applicaties

snel en adequaat op onverwachte situaties reageren

Waarin schuilt het belang van het monitoren van een applicatie? Waarom is het zinvol daarin te investeren? En áls organisaties dan willen gaan monitoren, wat is het dan dat gemonitord moet worden? We zullen ingaan op de vraag waarom het belangrijk is bij een applicatie “de vinger aan de pols te houden”. Er zal worden uitgelegd welke vormen van monitoren er zoal zijn en hoe deze kunnen helpen in touch te blijven met een webapplicatie.

Eén van de grootste misverstanden in de wereld van de automatisering is wanneer iets eenmaal geautomatiseerd is, dit tot het einde der tijden probleemloos zal blijven doorwerken. Ziekte, dood en verval, zo zegt een naïef, idyllisch voorstellingsvermogen, kunnen toeslaan bij planten, dieren, bij mensen of zelfs bij gebouwen. Maar de elektronische circuits waarop applicaties gebaseerd zijn, zouden van dit alles gevrijwaard zijn.

Maar natuurlijk is niets minder waar. Iedereen die wel eens te maken heeft gehad met het onderhoud en beheer van webapplicaties weet maar al te goed dat verval ook dáár toe kan slaan.

Laten we de webwinkel als voorbeeld nemen. Meteen al kunnen we zeggen dat een webwinkel op veel punten niet wezenlijk verschilt van een echte winkel. Ja, mooi is de droom – een webwinkel opzetten en inrichten en vervolgens in een fauteuil gaan zitten en slapend rijk worden. Maar een webwinkel die niet onderhouden wordt, gedraagt zich grotendeels hetzelfde als een fysieke winkel die niet onderhouden wordt. In het begin merk je niet zoveel en is er alleen maar een tl-buis die het begeeft, zit er een barst in de ruit of breekt er een deurklink af. Kleine ongemakken aanvankelijk, maar als het pand maar lang genoeg wordt verwaarloosd en de muizen maar lang genoeg aan de bedrading kunnen knagen, valt er opeens een heel kassasysteem uit en krijg je met serieuze vormen van omzetderving te maken. Ga je eindeloos door met het niet onderhouden van het pand, dan zullen stenen afbrokkelen, ramen dichtgetimmerd moeten worden, totdat het geheel uiteindelijk roemloos ineenstort.

Ook voor een webwinkel geldt zowel dat de staat van de losse onderdelen, als de staat van het grote geheel in de gaten gehouden dient te worden.

Monitoren… maar wát dan?
Hoewel het basisidee dat een applicatie gemonitord dient te worden bij de meeste webmasters wel aanwezig is, is het niet altijd duidelijk welke mogelijkheden er zijn en welke vormen van monitoren de meest zinnige informatie opleveren. Om bij het voorbeeld van de webwinkel te blijven kunnen we onder alle zaken die gemonitord worden drie hoofdgroepen onderscheiden:
1) interne datastromen,
2) infrastructuur en techniek
3) functionaliteit en beschikbaarheid.

De eerste twee hoofdgroepen worden in de regel van binnenuit gemonitord, de derde groep kan het beste van buitenaf gemonitord worden.

1) Interne datastromen

Voorbeeld van datastromen van producten

Natuurlijk wil je als organisatie weten wat er allemaal gaande is in de winkel. Hoeveel wordt er verkocht? Hoe loopt het met verschillende type producten? Hoeveel tijd verloopt er tussen de betaling en de orderbevestiging? Waar komen de klanten vandaan en op welke tijden piekt de drukte? Worden de voorraden correct bijgewerkt? Of, iets geheel anders, komen er orders voor met nulbedragen of bizar hoge bedragen?

Realtime signalering kan op database- of applicatieniveau ingebouwd worden, terwijl voor het monitoren over een iets langer tijdsbestek gebruik gemaakt kan worden van een tool als Microsoft Reporting Services. Monitoring kan beschouwd worden als een kleinschalige vorm van rapportering waarmee voor de korte termijn afwijkingen in het verkooppatroon waargenomen kunnen worden en voor de lange termijn trends zichtbaar worden. Microsoft Reporting Services kan gekoppeld worden aan een keur aan databronnen, zoals SQL Server, Oracle of SAP. De rapporten, al of niet voorzien van een grafische weergave, kunnen op verschillende manieren getoond. Zo kan er bijvoorbeeld voor gekozen worden om iedere ochtend een volledige dagstaat in de mailbox te ontvangen waarin in één oogopslag te zien is hoeveel en van welk product er de vorige dag verkocht is. Microsoft Reporting Services kan geëmbed worden in een intranet, waarop bijvoorbeeld het aantal orders per uur zichtbaar gemaakt kan worden. Omdat deze tool direct werkt met de eigenlijke databronnen, is het aantal rapporten dat gegenereerd kan worden hoegenaamd eindeloos.

2) Infrastructuur en techniek
Verreweg de meest bekende vorm van monitoren betreft de infrastructuur en de techniek: netwerkverbindingen, processorbelasting, schijfruimte, geheugen. Het gaat hier om vormen van monitoring die in de regel worden uitgevoerd door de partij waar de webwinkel gehost wordt. Is het hosten van de winkel in eigen beheer dan draagt “het rekencentrum” de verantwoordelijkheid te dragen voor de uptime van de servers, de beschikbaarheid van de schijfruimte etcetera. Er moeten kritische waarden gedefinieerd zijn op basis waarvan mail- of sms-berichten kunnen worden verstuurd en voor de meest voorkomende problemen moeten protocollen beschikbaar zijn over wat te doen bij welk euvel. Hoe strakker deze technische monitoring is ingeregeld, hoe sneller er bijgesprongen kan worden en hoe minder vaak de hardware de oorzaak zal zijn van downtime of disfunctioneren.

3) Functionaliteit en beschikbaarheid (externe monitoring)
Een goede interne technische monitoring is wel een voorwaarde, maar zeker geen garantie dat alles in de webwinkel soepel verloopt. Tegenover het platform dat steeds vanaf de binnenkant wordt gemonitord, staat datgene waar het uiteindelijk allemaal om draait: beschikbaarheid en responsetijden voor de eindgebruikers. Om de ervaring van gebruikers zo realistisch mogelijk meetbaar te maken, bestaat de optie om externe monitoring in te zetten. Metingen die vanaf externe locaties worden uitgevoerd kunnen afwijkingen inzichtelijk maken die bij monitoring vanuit het bedrijfsnetwerk wellicht niet worden opgemerkt. Denk hierbij onder andere aan de responsetijden die gebruikers ervaren, de beschikbaarheid per continent of de werking van specifieke functionaliteit. Op het moment dat de internetverbinding uitvalt, is het van cruciaal belang dat er een gedetailleerd rapport kan worden opgeleverd waaruit duidelijk wordt wanneer en hoe lang de verstoring geduurd heeft met mogelijk omzetverlies tot gevolg.

Dashboard; de staat van de website in één oogopslag

Wanneer er verschillende partijen betrokken zijn bij het technische en functionele beheer van bedrijfsapplicaties, kan een vorm van externe monitoring uitkomst bieden voor zowel de klant als de beheerder (applicatief of technisch). Bijvoorbeeld een situatie waarbij de website nog up-and-running lijkt, maar waar gebruikers al enige tijd geen artikelen meer in het winkelmandje hebben kunnen plaatsen!

Technisch monitoring

Applicatiebeheerders willen over zoveel mogelijk relevante informatie beschikken met betrekking tot de werking van de website. Door externe monitoring in te zetten kan de applicatiebeheerder beschikken over deze informatie zonder dat dit invloed heeft op de interne monitoring van de technische beheerder.

Hierboven noemden we al het geval van het monitoren van één specifieke functie, zoals het plaatsen van een artikel in het winkelmandje. Met name voor een webwinkel kan het interessant zijn om specifieke functies te monitoren. Kunnen nieuwe klanten zich wel registreren? Is het mogelijk om het hele bestelproces te doorlopen? Als één van deze vitale functies opeens niet meer werkt, wil je daar zo snel mogelijk van op de hoogte zijn. Momenteel zijn er voor diverse vormen van externe monitoring oplossingen beschikbaar die prijstechnisch gezien erg interessant zijn.

Matchen van monitordata
Met name bij websites waar veel geld in omgaat is het raadzaam de drie hierboven genoemde typen monitoring goed in te regelen. Naast de signalering kunnen dan op geregelde tijden de data naast elkaar gelegd worden en kan bekeken worden hoe, bij een marketingactie bijvoorbeeld, het platform zich heeft gedragen. Deze gegevens kunnen gematcht worden met gegevens over de beschikbaarheid van buitenaf en eventuele verhoogde omzetten. Als er een discrepantie is tussen de verschillende gegevens kan geanalyseerd worden waarom de actie niet het gewenste resultaat heeft geleverd. Daarnaast kunnen de gegevens gebruikt worden om trends te herkennen en forecasts te maken. Organisaties zijn dan in alles wat er rondom een webwinkel gebeurt voorbereid op de ontwikkelingen en kunnen op tijd de gepaste maatregelen nemen. Een goed geregeld monitorbeleid maakt het mogelijk snel en adequaat op onverwachte situaties te reageren en geeft het gevoel in touch te zijn met het gedrag van de applicatie als geheel.

Macaw kan helpen met het opstellen van een monitorbeleid en eventueel specifieke vormen van monitoring inregelen. Steeds als eerste weten wat er aan de hand is en steeds het voortouw hebben bij het nemen van maatregelen: welke webbeheerder wil dat niet?